WYKAZ SKRÓTÓW

Historia - Kaplice

BIBLIOGRAFIA

I. ŹRÓDŁA

A. Drukowane
Diecezja Gliwice , Schematyzm diecezjalny. Parafia Sośnicowice, www.kuria.gliwice.pl, 10.03.2006.

Droga do Nieba. Modlitewek opracowany przez kapłanów Diecezji Opolskiej, Opole 1990.

Internetowa Liturgia Godzin, http://www.brewiarz.katolik.pl, 10.03.2006.

Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej we Wrocławiu, Pożar lasu w Kuźni Raciborskiej, www.kwpsp.wroc.pl, 09.03.2006.

KONGREGACJA DS. KULTU BOŻEGO I SAKRAMENTÓW, Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii, Poznań 2003.
Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznań 1994.
Kronika Miasta Sośnicowice 1308-1958.
Kronika Parafialna Parafii Sośnicowice 1780-1987.
Lekcjonarz Mszalny, Poznań-Warszawa 1977, T. 6.
Mszał Rzymski dla diecezji polskich, Poznań 1986.
Pismo święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, Poznań – Warszawa 1980.

Raport o stanie Gminy Sośnicowice, http://www.sosnicowice.i-gmina.pl /files/3280_strategia_czesc_II.doc, s. 34, 10.03.2006.
CORNER T., Nepomuk, http://fidel.waw.net.pl/nepomuk/default.htm, 17.10.2005.
GAJDA M., Ogłoszenia parafialne na dzień 08.05.2005, Sośnicowice 2005.
GAJDA M., WOLKE M., HOSZ B., Ogłoszenia, „Głos świętego Jakuba”, (2005) nr 10(33).
GAJDA M., WOLKE M., HOSZ B., Kaplica św. Jadwigi, „Głos świętego Jakuba”, (2005) nr 10(34).
JAN PAWEŁ II, Dives In Misericordia, Watykan 1980.
JĘDRZEJOWSKA E. (red.), Brewiarz dla świeckich, Warszawa – Koło 2000.
KOJ B., BONCZOL J., SOBOCIK B., (red.), Rocznik Diecezji Gliwickiej, Gliwice 2003.
KONIECZNY K., M. BRZOSKA, (red.) Kalendarz Liturgiczny Diecezji Gliwickiej na rok 2005, Gliwice 2004.
ŁOZIŃSKI J. Z., Katalog zabytków sztuki w Polsce. Województwo Katowickie. Powiat Gliwicki, Warszawa 1957-1959, T. 6.
MARSZAŁEK J. (red.), Śpiewnik dla wychowania i duszpasterstwa młodzieży. Radość 4, Kielce 1994.
MUSIAŁEK, T. (red.) Chorał Opolski. Adwent, Boże Narodzenie, Wielki Post, Wielkanoc, Opole 1985, T. 1.
MUSIAŁEK T., WALOSZEK J. (red.), Chorał Opolski. Uświęcenie dnia. Święta i nabożeństwa Pańskie, Opole 1989, T. 3.
PAWEŁ VI, Marialis cultus. Adhortacja apostolska o należytym kształtowaniu i rozwijaniu kultu Najświętszej Maryi Panny, w: S. C. NAPIÓRKOWSKI (wyd.), Jak czcić Matkę Bożą? Wrocław 2004.
PIESZCZACHOWICZ J. (red.), Popularna Encyklopedia Powszechna, Kraków 1997.
PIUS XI, Miserentissimus Redemptor, Rzym 1928.
RESPONDOWSKI R., Inwentaryzacja krajoznawcza województwa katowickiego. Gmina Sośnicowice,
Katowice 1991.
SIEDLECKI J. (red.), Śpiewnik Kościelny z melodiami na dwa głosy, Kraków 1928.
SIERLA S. (red.), Błogosław Panie nas, Katowice 1979.
SKOP G. M. (red.), Exsultate Deo, Katowice 1998.
SOBECZKO H. J. (red.), Agenda liturgiczna Diecezji Opolskiej. Nabożeństwa, poświęcenia i błogosławieństwa, Opole 1986.
SOBOL E. (red.), Mały Słownik Języka Polskiego, Warszawa 1995.
WALOSZEK J. (red.), Chorał Opolski. Śpiewy ku czci Najświętszej Maryi Panny świętych pańskich, Opole 1993, T. 4.
WALOSZEK J., K. BOSOWSKA, M. DOMINIKOWSKA (red.), Nasz głos. Śpiewnik, Opole 2002.

B. Wywiady
a) Sośnicowice
1. Cieślok Helmut
2. Czech Cecylia
3. Czech Jan
4. Czypek Anna
5. Folwaczny Barbara
6. Folwaczny Jerzy
7. Folwaczny-Łechtańska Aleksandra
8. Gajda Marcin - ks. prob.
9. Garbacz Józef
10. Gillner Barbara
11. Grabińska Regina
12. Hanslik Inga
13. Kotlarz Halina
14. Kulik Bronisław
15. Ludwik Hanna
16. Łechtański Marek
17. Masarczyk Małgorzata
18. Michalik Henryk
19. Piecha Stefania
20. Podsiadło Edward
21. Szafranek Jan
22. Szafranek Magdalena
23. Szulc Alicja
24. Szymońska Teresa
25. Tentscher Janusz

b) Chorynskowice
1. Kotlorz - Rodzina

c) Tworóg Mały
1. Kionka Agnieszka
2. Król Urszula
3. Mazurkiewicz Krystyna
4. Musioł Andrzej
5. Nastula Izabela
6. Staneczek Hildegarda
7. Staneczek Joachim

d) Łany Wielkie
1. Golbik Inga
2. Grabińska Regina
3. Greiner Anna
4. Procek Gerda
5. Smuda Brygida
6. Waluga Jerzy
7. Waluga Róża
8. Witoń Irena

e) Trachy
1. Foit Maria
2. Goldman - Rodzina
3. Hosz Anna
4. Lerka Wojciech
5. Marek Helmut
6. Marek Róża
7. Szwestka Helena


II. OPRACOWANIA

BAŁAZY J., DARMOŃ T., ILLG J., Górny Śląsk – skarby kultury, Katowice 2000.
CAMMILLIERI R., Wielka Księga Świetych patronów, Kielce 2001, s. 64.
DUTKIEWICZ K., 10 lat po pożarze, „Nowiny” (2002) nr 33, s. 7.
F. M. , Ochotnicy na Magdalence, „Gość Niedzielny” 76(1999) nr 38, s. 19.
FISZER M., Ocalona Magdalenka, „Dziennik Gliwicki” (1999) nr 228, s. 5.
FROS H., SOWA S., Księga imion świętych, Kraków 1998, T. 3.
FROS H., SOWA S., Księga imion świętych, Kraków 2000, T. 4.
FROS H., SOWA F., Twoje imię, Kraków 1975.
GLAGLA T., MUSIOŁ A., Ocalała z pożogi, „Magdalenka 2004” (2004) nr 1, s. 1-2.
GRYCZYŃSKI M., Św. Florian, „Przewodnik katolicki” (2000) nr 18, s. 21.
H. J., Ocalona Magdalenka, „Dziennik Zachodni” (2005) nr 191, s. 4.
Informator Gminy Sośnicowice, „Miasteczko” (2005) nr 8, s. 6.
KOWALIK S., Objawienia Matki Bożej w Lourdes, ”Nasza Arka” (2001) nr 2, s. 4.
KWIATKOWSKI D., Uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa, „Opiekun” (2000) nr 55, s. 12.
MADAJEWSKI S., Twemu sercu cześć składamy, „Gość Niedzielny” 81(2004) nr 52, s. 9.
MATUSZYŃSKI K., Dzwon wrócił, ale bez serca, „Fakt” (2006) nr 57, s. 9.
PACKNER W., Odnaleziony dzwon, GN 83(2006) nr 12, „Gość Gliwicki” nr 12, s. 2.
PIERSIAKOWA E., Cudowna Magdalenka, „Gazetka Parafialna” (2000) nr 1, s. 1.
RAUDNER T., Uroda cysterskich kompozycji, „Nowiny”, (2003) nr 46, s. 7.
RESPONDOWSKI R., Miasto i gmina Sośnicowice, Sośnicowice 2005.
RZEPA J., Kapliczki, figury i krzyże przydrożne na terenie Diecezji Tarnowskiej, Tarnów 1983.
SCHMIDT J., Kościoły Ziemi Gliwickiej, Gliwice 2004.
SZCZĘSNY J., Na Śląskiej Ziemi, Katowice 1997.
ZALESKI W., Święci na każdy dzień, Łódź 1982.

Historia - Kaplice

RozdziałI KAPLICE KU CZCI PANA JEZUSA I MATKI BOŻEJ

W tym rozdziale przedstawione zostaną kaplice zbudowane dla uczczenia Pana Jezusa, oraz Jego Matki. Wszystkie obiekty są murowane. Każdy z nich zasługuje na uwagę, między innymi dlatego, że każdy jest ważny dla mieszkańców i otaczany opieką, przystrajany, remontowany, oraz otaczany praktykami modlitewnymi. Figury zaś znajdujące się wewnątrz kaplic, przypominają o modlitwach, które od tak dawna zanoszone są do Boga, a ich słowa, mimo upływu czasu, nadal są aktualne.
Kaplice, które są niewątpliwie małymi „zabytkami sakralnymi”, powstały zazwyczaj z konkretnego powodu, są ponadto świadkami historii. Przypominają o tym, że już kiedyś był ktoś, kto znalazł drogę do Boga, a dzisiaj będąc z Bogiem wskazuje drogę do Niego.
Przedstawione zostaną także powody powstania kaplic i związane z nimi życie religijne mieszkańców Parafii pod wezwaniem świętego Jakuba Starszego w Sośnicowicach.

Historia - Kaplice

WSTĘP

Wśród obiektów kultu religijnego wyróżnić można kaplice i kapliczki. Stanowią one bardzo często nieodłączny element krajobrazu wsi i miast wchodzących w skład parafii. Przechodząc obok tych miejsc, niejednokrotnie nie zdajemy sobie sprawy z tego, że owe miejsce jest święte, że w czasach przeszłych dokonało się tutaj coś, co kazało inaczej spojrzeć na życie - spojrzeć w stronę Boga. Obiekty te tak głęboko wpisały się w naszą codzienność, że niejednokrotnie historia ich powstania, nie przekazywana kolejnym pokoleniom, została zapomniana. 

Czytaj więcej...

Historia - Kaplice

1. Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa

Kaplica znajduje się w miejscowości Trachy, która należy do Parafii Sośnicowice, przy ulicy Raciborskiej, numer 68. Jest to prywatna posesja państwa Róży i Helmuta Marek, którzy opiekują się kaplicą.1 Poprzednim właścicielem terenu, a więc i kaplicy, byli rodzice pani Róży Marek – Marek i Jadwiga Johan.2 Obiekt został zbudowany w roku 1935.3 Równolegle przebiegała budowa domu, oraz kaplicy przy ulicy Raciborskiej 68.4 Właścicielami posesji byli wtedy Marek i Jadwiga Johan, którzy oprócz domu zbudowali także kaplicę. A więc oni byli fundatorami kaplicy.5 Przypuszcza się również, że oni zakupili figury znajdujące się wewnątrz. Są to dwie figury – Najświętsze serce Pana Jezusa, oraz Święty Jan Nepomucen. Jak wspominają dzisiejsi właściciele kaplicy, remont jej miał miejsce prawie co roku. Rok w rok trzeba było poprawiać tynk wewnątrz i zewnątrz, ponieważ odpadał.6 W roku 2005 miał miejsce generalny remont obiektu. Skuto tynk zewnętrzny i wewnętrzny aż do cegły, następnie nałożono nowy. Podłogę we wnętrzu kaplicy wyłożono płytkami ceramicznymi. Zmieniono dach na nowy, pokryto go dachówką. Na dachu zmieniono wieżę drewnianą, na której zawieszona jest sygnaturka. Niemalże cała kaplica po 70 latach stała się „nowa i piękna”, a co najważniejsze, to szczelna pod względem wilgoci. Dzwon został odnowiony dzięki takim osobom jak Edward Wróblewski, oraz Jerzy Tajnert. Osoby pracujące przy remoncie, to między innymi sołtys Trach – pan Henryk Goldman, który zakupił część materiałów z pieniędzy sołectwa, Manfred Banik, Kuwaczka Wiktor, który do dnia dzisiejszego wspominany jest, dzięki swojej ciężkiej pracy murarskiej, kolejna osoba, to pan Helmut i Piotr Marek. Jak wspomina dzisiejszy właściciel posesji na której mieści się obiekt – remont kosztował wszystkich wiele wysiłku fizycznego, tym bardziej, że robiony był w „czynie społecznym”. Reszta materiałów została zakupiona z pieniędzy zebranych od mieszkańców.7 Dzisiaj można podziwiać piękno kaplicy, która mimo wieku 70 lat, wydaje się być „świeżo” zbudowana.
Pierwsi chrześcijanie czcili miłość Chrystusa, którą przedstawiało serce Dobrego Pasterza. Ojcowie Kościoła w nawiązaniu do fragmentu ewangelii o otwartym boku Jezusa (J 19,34) propagowali kult miłości ofiarnej i wiernej aż do śmierci. Szczególny rozkwit kultu Serca Jezusa przypada na okres Średniowiecza.8
Drugi okres rozwoju tego kultu przypada na XVI wiek. W roku 1672 św. Jan z Eudes jako pierwszy otrzymał zgodę na odprawianie Mszy św. o Sercu Pana Jezusa. Był on spowiednikiem św. Małgorzaty Alacoque,9 która była wizytką w klasztorze w Paray-le-Monial (w Burgundii). 16 czerwca 1675 roku miało miejsce tzw. wielkie objawienie. Wtedy Pan Jezus zażądał m. in. ustanowienia specjalnego święta ku czci Jego Serca, wyznaczając piątek po oktawie Bożego Ciała. Od tego momentu pojawiają się różne formy czci oddawanej Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Wiele z nich rozszerzyło się na cały świat, inne pozostały tylko we wspólnotach zakonnych czy całkowicie zanikły.10 Dopiero po stu latach Stolica Apostolska zaczęła dawać pozwolenie na wprowadzenie takiego święta. Jako pierwsi otrzymali je biskupi polscy od papieża Klemensa XIII w roku 1765. Dla całego Kościoła ustanowił to święto papież Pius IX w roku 1865.
Natomiast papież Leon XIII w roku 1899 na początek nowego wieku poświęca cały świat Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. W 1928 roku Pius XI podnosi rangę święta do uroczystości i ogłasza jego nowy formularz mszalny.11
On to zacytował słowa Małgorzaty Marii Alacoque, które usłyszała w czasie jednego z objawień : "Patrz - oto serce, powiedział, które tak wielce umiłowało ludzi i tak hojnie obsypało ich darami wszelkimi, a które w zamian za swą bezgraniczną miłość doczekało się nie tyle wdzięczności, ile zapomnienia i obelg i to niejednokrotnie ze strony tych, którzy mocą swego urzędu byliby obowiązani do szczególniejszej miłości.”12 Z kolei papież Jan Paweł II w jednej ze swych encyklik napisał : "W sposób szczególny zdaje się Kościół wyznawać miłosierdzie Boże i oddawać mu cześć, zwracając się do Chrystusowego Serca; właśnie bowiem zbliżenie się do Chrystusa w tajemnicy Jego Serca pozwala nam zatrzymać się w tym niejako centralnym, a zarazem po ludzku najłatwiej dostępnym punkcie objawiania miłosiernej miłości Ojca, które stanowiło centralną treść mesjańskiego posłannictwa Syna Człowieczego.”13
Oddając cześć Sercu Jezusa wysławiamy wielkie dary miłości Boga, która najpełniej wyraziła się w Jego Synu Jezusie Chrystusie. Miłość Boża została zraniona ludzkimi grzechami, dlatego oddając cześć Najświętszemu Sercu wypełniamy obowiązek godnego zadośćuczynienia za popełnione zło. Serce Jezusa jest przepełnione miłością do każdego człowieka. Znakiem tej niewysłowionej miłości stała się ofiara Chrystusa złożona na krzyżu za wszystkich ludzi.14
Kaplica zbudowana jest na planie prostokąta. Potynkowana zewnętrznie i wewnętrznie. Dach dwuspadowy pokryty dachówką. Na dachu znajduje się sześcioboczna wieżyczka sygnaturki z latarnią, hełm namiotowy pobity jest blachą.15 Brak okienek bocznych. Istnieje tylko jedno okienko w części tylnej u góry, które umożliwia dojście do dzwonu. W czasie renowacji dzwonu w 2005 roku, zauważono, że jest on przestrzelony przez kulę. Niektórzy twierdzą, że jest to „dzieło” wojska radzieckiego przechodzącego przez te tereny.16 Ściana wejściowa kaplica wyłożona jest płytkami ceramicznymi, podobnie jak część dolna każdej ze stron obiektu. Drzwi wejściowe wykonane z drewna i szkła, są jednoczęściowe. Dolna część wykonana z drewna, natomiast górna przeszklona. Wnętrze wyłożone jest płytkami ceramicznymi. Mimo, iż obiekt znajduje się na prywatnej posesji, został od niej odgrodzony, umożliwiając dojście do niej wiernych, od strony ulicy Raciborskiej. W środku znajdują się dwie figury – Najświętszego Serca Pana Jezusa, oraz Świętego Jana Nepomucena. Również barokowy krzyż procesyjny17 z XVIII wieku,18 krzyż metalowy, stół drewniany przykryty białym obrusem, na którym stoją świeczniki ze świecami. Ponadto dwie małe figurki klęczących aniołów, oraz mała figurka Serce Pana Jezusa. Figura Najświętszego Serca Pana Jezusa, pochodzi z przełomu XIX i XX wieku.19 Przedstawia Syna Bożego trzymającego w lewej ręce Serce Boże owinięte koroną cierniową, oraz z płomieniem u jego góry. Lewa ręka natomiast jest otwarta w pozycji pionowej. Na rękach widoczne są ślady ukrzyżowania. Chrystus ubrany jest w białą tunikę, oraz czerwony płaszcz. Figura stoi na drewnianym podeście, gdzie widnieje napis „IHS”, podest ten umożliwia noszenie procesyjne figury.
Drugą figurą jest figura świętego Jana Nepomucena, która pochodzi z XVIII wieku, jest drewniana, polichromowana.20 Zgodnie z ikonografią, przedstawia ona świętego w stroju kapłańskim, biretem na głowie.21 W lewej dłoni trzyma on księgę, natomiast w prawej krzyż. Figura również stoi na drewnianym podeście umożliwiającym noszenie jej w czasie procesji.
Nie wiemy, co działo się z figurami przed powstaniem kaplicy, bo jak wynika z danych, figury istniały już dużo wcześniej. Wiemy tylko, że od roku 1935, do 1997, figury nie były odnawiane. Dopiero w 1998 roku miało miejsce odnowienie w Raciborzu.22
Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa należy do jednej z czterech kaplic, z których figury były noszone uroczyście w czasie procesji wielkanocnej, oraz odpustowej.23 Z informacji zebranych wynika, że również i w tym przypadku było dwanaście dróżek. Po sześć na dwie zmiany. Dróżki przystrojone były podobnie jak poprzednio w białe ubrania, oraz wianuszki z mirty, lub bukszpanu.24 Procesji towarzyszyła orkiestra składająca się głównie z mieszkańców Trach. Procesja zbierała się na placu, obok państwa Roj. Tam formowała się w sposób następujący : osoba z krzyżem procesyjnym, dróżki z figurami, sztandary, orkiestra, oraz wierni. Wiemy, że istniało kilka dużych sztandarów, z których ani jeden nie przetrwał do dzisiaj. Tego rodzaju sztandary były noszone przez trzech ludzi każdy.25 Procesja od państwa Roj szła do Kościoła Parafialnego, gdzie spotykała się z pozostałymi procesjami. W czasie procesji wielkanocnej śpiewano pieśni wielkanocne,26 m.in. „Alleluja, żyw już jest śmierci zwyciężyciel”,27 „Otrzyjcie już łzy płaczący”,28 „Zwycięzca śmierci, piekła i szatana”.29 Trzeba zauważyć, że i w tym przypadku udział wiernych z Trach, był bardzo wielki.
Oprócz procesji, w kaplicy spotykali się wierni, aby modlić się wspólnie na nabożeństwie majowym, oraz różańcowym. W przypadku nabożeństwa, pewne jest, że ludzie spotykali się tam przed wojną, oraz po niej, ale tylko do roku 2003.30 Po tym roku, ze względu na niebezpieczeństwo ruchu drogowego – kaplica stoi bezpośrednio obok drogi – wierni przestali się tam gromadzić. Drugim ważniejszym powodem, był brak chętnych do modlitwy. Tłumaczy się to tym, że część starszego pokolenia już wymarła, a młode wyjeżdża często za granicę w poszukiwaniu pracy. Jeśli chodzi o nabożeństwo majowe, to zaczynało się ono pieśnią maryjną, np. „Już się zbliżył miesiąc maj”,31
„Idźmy tulmy się jak dziatki”,32 następnie albo „Litania do Najświętszej Maryi Panny”,33 albo „Litania do Matki Boga i ludzi”,34 albo zamiast litanii śpiewało się pieśni maryjne. Na zakończenie również pieśń maryjna. Wśród osób będących na modlitwie, można zauważyć, że w większości, było to starsze pokolenie, m.in. Róża Marek, Maria Foit, Helena Szwestka, rodzina Roj. Podobnie było w przypadku nabożeństwa różańcowego, gdzie modlili się głównie starsi mieszkańcy Trach. Na początku śpiewano pieśń do Matki Bożej Różańcowej – „Zawitaj Królowo Różańca świętego”35, następnie tzw. „Skład Apostolski”,36 oraz sama modlitwa Zdrowaś Maryjo37 i Ojcze nasz.38 Po różańcu modlitwa „Pod Twoją Obronę”,39 na zakończenie pieśń maryjna, np. „Gwiazdo zaranna”.40 Pomiędzy poszczególnymi tajemnicami różańca świętego odmawiano :
„Chwała Ojcu i Synowi i Duchowi świętemu, jako było na początku, teraz i zawsze i na wieki wieków. Amen.”41
„O mój Jezu, odpuść nam nasze winy, broń od ognia piekielnego, Zaprowadź do nieba wszystkie dusze, szczególnie zaś te, które najwięcej potrzebują Twojego miłosierdzia”.42
Możemy zauważyć, że modlitwa „O mój Jezu”, różni się w niektórych momentach, od modlitwy, którą znajdziemy w modlitewniku „Droga do nieba”.43 Tak samo jak w przypadku modlitwy „Chwała Ojcu”, odmawia się „jako było na początku, a nie ”jak była na początku. Ponadto pomiędzy poszczególnymi tajemnicami różańca świętego, odmawia się modlitwę „Wieczny odpoczynek”.44 Świadczy to o żywym kulcie zmarłych, co więcej, o pamięci modlitewnej nie tylko o tych, którzy odeszli z naszych rodzin, ale również o wszystkich, których Bóg powołał do wieczności.
Poza tymi formami kultu, należy podkreślić, że w tej kaplicy, podobnie, jak w niewielu pozostałych, dzwoni się dzwonkiem, kiedy ktoś umrze. Polega to na tym, że ktoś z rodziny informuje „dzwonnika”, który natychmiast dzwoni. Osobą tą jest pani Róża Marek. Jest to piękny zwyczaj, który nie tylko informuje mieszkańców o odejściu kogoś ze społeczności, ale jednoczy również w modlitwie mieszkańców Trach.45.

Czytaj więcej...

Historia - Kaplice